BLOG

BlogAdaptogeny czas na konkrety

Adaptogeny, przejdźmy do konkretów

 Co to są adaptogeny wiecie już z naszego poprzedniego wpisu. Dzisiaj pora na konkretne przykłady roślin, które do nich należą.

Źródło: Freepik
Źródło: Freepik
Źródło: Freepik

(Gotu Kola) Wąkrotka azjatycka ziele – Centella asiatica

Surowcem zielarskim jest część nadziemna lub cała roślina. Nazwa centella wywodzi się z łacińskiego słowa centum, które odnosi się do obfitości tej rośliny. Zwyczajowa nazwa wąkroty azjatyckiej to Gotu kola. W języku syngaleskim słowo „kola” oznacza liść, a  „gotu”kielichowy kształt. Wąkrota azjatycka zawiera duże ilości saponin. W medycyniechińskiej wąkrotę azjatycką stosuje się w leczeniu depresji, niepokoju oraz jako środek usuwający fizyczne i psychiczne wyczerpanie. W badaniach zaobserwowano wpływ wyciągów z wąkrotki na obniżenie stężenia kortyzolu we krwi, co podobnie jak w przypadku innych adaptogenów tłumaczy się wpływem na oś podwzgórze-przysadka – nadnercza. Wykazano także, że substancje czynne zawarte w tym surowcu wpływają na inne receptory związane z wydzielaniem neurohormonów oraz zauważono działanie neuroprotekcyjne [8,11-14]. Wąkrotka nie powinna być stosowana w podczas stosowania leków obniżających ciśnienie z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (enalapril, captopril), gdyż może nastąpić wzrost stężenia potasu we krwi. Podobnie w przypadku stosowania jej łącznie z glikozydami nasercowymi, gdyż ze względu na obecny w roślinie potas może nastąpić zwiększenie siły działania tych leków. Natomiast w przypadku leków zobojętniających sok żołądkowy może wystąpić zniesienie ich efektu działania. Przeciwwskazaniem do stosowania tego surowca jest ciąża i karmienie piersią, padaczka, choroba Parkinsona oraz choroba wrzodowa żołądka i jelit [16 -18, 21-26].

Tarczyca bajkalska korzeń – Scutellaria baicalensis

W ostatnich dwóch dekadach, do grupy gatunków roślin o właściwościach adaptogennych dołączyła tarczyca bajkalska. Teren występowania tarczycy bajkalskiej obejmuje środkową i wschodnią Azję, zwłaszcza wschodnią Syberię, północne Chiny, Koreę i Japonię. Możemy ją również znaleźć w rejonie Jeziora Bajkał, od którego wywodzi się jej rodzima nazwa. Korzeń tarczycy bajkalskiej (Scutellariae baicalensis radix) jest od ponad 2000 lat z powodzeniem stosowany w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, gdzie znany jest pod nazwą „Huang-qin”, co oznacza „złote zioło”. Za właściwości adaptogenne tej rośliny odpowiadają zawarte w niej substancje z grupy flawonów, w szczególności bajkaleina, skutelareina czy apigenina. Jednym z elementów działania adaptogennego jest działanie neuroprotekcyjne, udokumentowane w badaniach in vivo. Wykazano, że składniki wyizolowane z korzenia tarczycy ograniczały obszar objęty zawałem, chroniły neurony hipokampa przed śmiercią w procesie apoptozy oraz wspierały utrzymanie integralności bariery krew-mózg w przebiegu niedokrwienia mózgu. Tarczyca bajkalska znana jest także z silnych właściwości przeciwzapalnych, związanych z hamowaniem aktywności różnorodnych czynników rozwoju zapalenia, takich jak cyklooksygenazy czy interleukiny, co przyczynia się do ograniczenia zmian degeneracyjnych w strukturze różnych tkanek i narządów. W ramach aktywności adaptogennej, udokumentowano także korzystny wpływ składników flawonowych tarczycy bajkalskiej w stanach nerwicowych i lękowych. Istnieje możliwość nasilenia działań niepożądanych niektórych leków. Przeciwwskazaniem do jej stosowania są choroby woreczka żółciowego, stanach zapalnych i marskości wątroby oraz cukrzycy typu I [15, 16,17,18]

Cytryniec chiński owoc – Schisandra chinensis

Cytryniec chiński został po raz pierwszy opisany około 200 r.n.e., jako lekarstwo na kaszel i astmę. W złożonym składzie fitochemicznym główne charakterystyczne składniki stanowią lignany. w którym lignany są głównymi charakterystycznymi składnikami. W owocach cytryńca występuje pięć klas różnych lignanów. Działanie adaptogenne owocu cytryńca wynika z właściwości przeciwutleniających, przeciwzapalnych, neuro- i hepatoprotekcyjnych, oraz działania zwiększającego siłę fizyczną przeciwzapalne. Nie bez znaczenia jest znany wpływ na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza.  Spożycie ekstraktu roślinnego może poprawić pamięć i koncentrację. Pozytywny wpływ rośliny na poziom cukru we krwi i enzymy wątrobowe wskazuje na to, że może on być pomocny w leczeniu pacjentów z cukrzycą i chorobami wątroby. Preparaty z tym surowcem mogą być przyjmowane przez sportowców w celu poprawy aktywności fizycznej i przystosowania organizmu do stresu. Nie powinien być stosowany z lekami nasennymi i warfaryną, gdyż może zmniejszać efekt działania tych leków. Natomiast może zwiększać efekt działania leków przeciwdepresyjnych, więc z nimi też nie powinno się go łączyć. Przeciwwskazaniami do stosowania cytryńca chińskiego są ciąża i karmienie piersią, a także katar alergiczny i alergie skórne [16-18,19,20].

Różeniec górski – Rhodiola rosea

W dawnych czasach wykorzystywany w Azji w leczeniu grypy i przeziębienia, natomiast w skandynawskiej części Europy w celu zwiększenia wytrzymałości fizycznej. W składzie fitochemicznym tej rośliny możemy znaleźć połączenia związków takich jak: pochodne fenyloetanolu, flawonoidy, kwasy fenolowe oraz mono- i triterpeny. Adaptogenne działanie różeńca górskiego wiąże się z aktywacją kory mózgowej poprzez zwiększenie poziomu norepinefryny i serotoniny. Ponadto jego wpływ na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza, powoduje regulację poziomu kortyzolu we krwi. Może być stosowany nie tylko w walce ze zmęczeniem, ale także może być włączony do diety osób z chorobami serca, ze względu na korzystny wpływ na tętno i skurcze mięśni. Hepatoprotekcyjne działanie różeńca umożliwia jego zastosowanie w chorobach wątroby. Poprawa siły fizycznej podczas ćwiczeń i regeneracja po treningu powoduje, że jest również stosowany przez sportowców jako uzupełnienie diety. Ponadto zalecany jest także w przypadku zaburzeń snu i stanach lękowych. Różeniec górski wchodzi w interakcje z lekami takimi jak: lewodopa, leki przeciwdepresyjne i przeciwdrgawkowe powodując nasilenie działań nieporządnych tych leków. Przeciwwskazaniami do stosowania tego adaptogenu roślinnego są: ciąża i karmienie piersią, padaczka, choroba Parkinsona oraz ciężkie stany depresyjne [16-18,38-42].

Eleuterokok kolczasty, żeń-szeń syberyjski – Eleutherococcus senticosus

Żeń-szeń syberyjski został po raz pierwszy opisany w XIX wieku. Skład fitochemiczny obejmuje syringinę, sezaminę; saponiny, kumaryny, terpenoidy, flawonoidy, kwasy organiczne i witaminy B1, B2, C oraz E. Działanie ekstraktów z korzenia tej rośliny obejmuje wzmacnianie układu odpornościowego, wpływ na adaptację do czynników zewnętrznych, poprawiają kondycję psychiczną i fizyczną oraz funkcje pamięci, działanie hipoglikemizujące i przeciwzapalne. Tutaj też działanie jest prawdopodobnie ściśle związane z wpływem na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza. Wyciągi z rośliny można stosować zarówno przy izolowanym zmęczeniu, ale także w przypadku zaburzeń snu oraz u pacjentów z hiperlipidemią, ponieważ ma korzystny wpływ na profil lipidowy. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania żeń – szenia syberyjskiego łącznie z lekami stosowanymi w cukrzycy oraz lekami przeciwzakrzepowymi, gdyż surowiec ten może nasilać ich działanie. Podobnie może nasilać efekt działania leków uspokajających i psychotropowych. Przeciwwskazaniami  do stosowania są: przewlekła bezsenność, choroba Parkinsona, ciąża i karmienie piersią, cukrzyca typu I oraz ciężkie stany depresyjne [16-18, 43,44].

Bibliografia

  1. Panossian A., Bjørn Knudsen A.: Revisiting Adaptogens: A Current Review of Their Clinical Applications and Safety. Journal of Ethnopharmacology. 2021; 280, 114285.
  2. Panossian, A., & Sevastyanova, I. (red.): Sustaining Homeostasis with Adaptogens: Integrating Nutrition, Herbal Medicine, and Physiology. CRC Press; 2018.
  3. Wallace C. E. Adaptogenic herbs: Nature´s solution to stress. http://www.chiro.org/nutrition/FULL/Adaptogenic_Herbs.html.
  4. Baj T. Zioła w homeostazie organizmu. Magazyn Aptekarski 2008, 9:8-11. 
  5. Lamer-Zarawska E. Rośliny adaptogenne i regulatory układu odpornościowego. Wiad Ziel 1994.
  6.  Lutomski J. Wpływ środków ziołowych na witalność organizmu. Post Fitoter 2001; 1-2,8:6-13.
  7. Mrozowski T. Rośliny adaptogenne. Stres jako czynnik chorobotwórczy. Mag Apt 2007; 7: 58-60
  8. Wolski T. Biostymulujące i adaptogenne właściwości niektórych surowców oraz leków roślinnych. Mag Wet 1999; 8:142-6.
  9. Panossian A, Wagner H. Stimulating effect of adaptogens: an overview with particular reference to their efficacy following single dose administration. Phytother Res. 2005 Oct;19(10):819-38. doi: 10.1002/ptr.1751. PMID: 16261511.
  10. Todorova V, Ivanov K, Delattre C, Nalbantova V, Karcheva-Bahchevanska D, Ivanova S. Plant Adaptogens-History and Future Perspectives. Nutrients. 2021 Aug 20;13(8):2861. doi: 10.3390/nu13082861. PMID: 34445021; PMCID: PMC8398443.
  11. Sakina MR, Dandiya PC. A psychoneuropharmacological profile of Centella asiatica extract. Fitoterapia 1990; 61:291-6.
  12. Veerendra Kumar MH, Gupta YK. Effect of Centella asiatica on cognition and oxidative stress in an intracere broventricular streptozotocin model of Alzheimer’s disease in rats: Clin Exper Pharmacol Physiol 2003; 30(5-6):336-42
  13. Rao SB, Chetana M, Uma Devi P. Centella asiatica treatment during postnatal period enhances learning and memory in mice. Physiol Behav 2005; 86(4):449-57.
  14. Kędzia B, Bobkiewicz-Kozłowska T, Furmanowa M i wsp. Badania nad właściwościami biologicznymi wyciągów z ziela Centella asiatica (L.) Urban. Herba Pol 2007; 53:34-44.
  15. Hryć, Benita & Zgorka, Grazyna. (2018). Tarczyce – roślinne adaptogeny z różnych kontynentów. Kosmos. 67. 625-633. 
  16. Eliza Lamer-Zarawska, Barbara Kowal-Gierczak, Jan Niedworok ; aut. Zofia Błach-Olszewska [et al.]. Fitoterapia i leki roślinne, Warszawa : Wydawnictwo Lekarskie PZWL, cop. 2007.
  17. Rumińska A., 1983. Rośliny lecznicze. PWN, Warszawa.
  18. Jemioła Bartosz, Co radzą zioła? T.1, Biały Wiatr, Rzeszów, 2024.
  19. Kędzia B. Właściwości biologiczne i lecznicze owocu Schisandra chinensis. Herba Pol 2002; 48,3:146-56. 
  20. Tang W, Eisenbrand G. Chinese drug of plant origin. 111. Schisandra chinensis (Turcz.). Baill 1992; 903-7. 
  21. D. A. Shannon i in., Adaptation of Astragalus membranaceus varieties to Southeastern United States: Growth, Root Development and Astragaloside IV Content, „semanticscholar.org” [online], https://www.semanticscholar.org/paper/Adaptation-of-Astragalus-membranaceus-varieties-to-Shannon-Wang/b47eab3ad27d9da785f9f89280b8d229ecb2c7c2, [dostęp:] 22.04.2021 r.
  22. W. Zang i in., Traditional Chinese Medicine (TCM) AstragalusMembranaceusand CurcumaWenyujinPromote Vascular Normalization in Tumor-derived Endothelial Cells of Human Hepatocellular Carcinoma,  „ar.iiarjournals.org”  [online], https://ar.iiarjournals.org/content/anticanres/39/6/2739.full.pdf, [dostęp:] 22.04.2021 r.
  23. Appa Roa, M.V.R.; Srinivassan, K & Rao. K.T. (1973), The effect of Madukaparni (Centella asiatica) on the general mental ability of mentally retarded children, J. Res Indian Med, Vol. 8 (4), PP 9-16
  24. Kuppurajan K.; Srinivasan Kanchana & Janaki, K (1978), A Double blind study of effect of Mandukaparni on general mental ability of normal children, J. Res. Ind. Med. Yoga & Homoeo., Vol. 13 (1), PP 37-41.
  25. Allegra, C. et al (1981), Centella asiatica extract in venous disorders of the lower limbs, Comparative clinico-instrumental studies with a placebo. Clin. Ter., Vol 99 (5), PP. 507-513
  26. Incandela L, Cesarone MR, Cacchio M, De Sanctis MT, Santavenere C, D’Auro MG, Bucci M, Belcaro G. Total triterpenic fraction of Centella asiatica in chronic venous insufficiency and in high-perfusion microangiopathy. Angiology. 2001 Oct;52 Suppl 2:S9-13.
  27. Rastogi M. Prevention of age-associated neurodegeneration and promotion of healthy brain ageing in female Wistar rats by long term use of bacosides. Biogerontol 2012; 13:183-95.
  28. Calabrese C. Effects of a standardized Bacopa monnieri extract on cognitive performance, anxiety, and depression in the elderly: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med 2008; 14:707-13.
  29. Chandrasekar S. Alcoholic Extract of Bacopa monnieri Linn. Protects against 6-Hydroxydopamine-induced changes in behavioral and biochemical aspects: A Pilot Study. Cell Mol Neurobiol 2012; 32:1099-112.
  30. Muralidharan A., Dhananjayan R., 2004. Cardiac stimulant activity of Ocimum basilicum Linn. Extracts. Indian J. Pharmacol., 36, 3, 163–166.
  31. Srivastava, Arun. (2021). Tulsi (Ocimum sanctum): A Potent Adaptogen. Clinical Research Notes. 2. 01-05. 10.31579/2690-8816/037.
  32. Rogowska M. Giermaziak W. Wpływ roślin leczniczych na farmakokinetykę i metabolizm leków syntetycznych. Post Fitoter. 2018;19(4):274-282. 
  33. Schimpl FC, da Silva JF, Gonçalves JF i wsp. Guarana: revisiting a highly caffeinated plant from the Amazon. J Ethnopharmacol 2013; 150(1):14-3
  34. Tajniki guarany – Nelfarma (Online); https://nelfarma.eu/tajniki-guarany/.
  35. Espinola EB, Dias RF, Mattei R i wsp. Pharmacological activity of Guarana (Paullinia cupana Mart.) in laboratory animals. J Ethnopharmacol 1997; 55(3):223-9.
  36. Majhenič L, Škerget M, Želijko K. Antioxidant and antimicrobial activity of guarana seed extracts. Food Chem 2007;104(3):1258-68.
  37. Kennedy DO, Haskell CF, Robertson B i wsp. Improved cognitive performance and mental fatigue following a multivitamin and mineral supplement with added guaraná (Paullinia cupana). Appetite 2008; 50(2-3):506-13.
  38. Wolski T, Baj T, Ludwiczuk A i wsp. Rodzaj Rhodiola – systematyka, skład chemiczny, działanie i zastosowanie oraz analiza fitochemiczna korzeni dwu gatunków różeńca: Rhodiola rosea L. oraz Rhodiola quadrifida (Pall.) Fish et Mey. Post Fitoter 2008; 1:2-14.
  39. Khanum F, Bawa AS, Singh B. Rhodiola rosea: a versatile adaptogen. Comprehensive Rev Food Sci Food Safety 2005; 4:55-62. 
  40. Krajewska-Patan A, Dreger M, Górska-Paukszta M i wsp. Rhodiola rosea L. (różeniec górski) – stan badań biotechnologicznych. Herba Pol 2005; 3/4:51-64.
  41.  Okulicz-Kozaryn I, Mikołajczyk PŁ, Sierakowska A i wsp. Ocena działania przeciwzapalnego wyciągów z Rhodiola kirilowii (Regel.) Maxim. i Rhiodiola rosea L. Herba Pol 2006; 3:56-7.
  42.  Furmanowa M, Kędzia B, Hartwich M i wsp. Phytochemical and pharmacological properties of Rhodiola rosea L. Herba Pol 1999; 45,2:108-13.
  43. Ludwiczuk A, Wolski T, Bobkiewicz-Kozłowska T i wsp. RP_HPLC analysis of saponins fraction from roots and leaves of Panax quinquefolium and estimation of adaptogenic activity of received extracts. 5th International Symposium on Chromatography of Natural Products, Abstracts, Lublin, 2006, Poland P-95, pp. 147.
  44. Wagner H., Nörr H., Winterhoff H. Plant adaptogens. Phytomedicine. 1994;1:63–76. doi: 10.1016/S0944-7113(11)80025-5. 
  45. F. Agha-Hosseini i in., Traganek błoniasty jako lek przeciwalergiczny, „postepyfitoterapii.pl” [online], http://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2014/11/pf_2011_152-153.pdf, [dostęp:] 22.04.2021 r.
  46. K. Borowicz-Reutt, Astragalus extract, „meapharma.pl” [online], https://meapharma.pl/monografia_Astragalus.pdf, [dostęp:] 22.04.2021 r.
  47. K. Borowicz-Reutt, Astragalus membranaceus we współczesnej farmakognozji. Część I: Działanie hamujące procesy starzenia organizmu, „aptekarzpolski.pl” [online] https://www.aptekarzpolski.pl/rynek-lekow/astragalus-membranaceus-we-wspolczesnej-farmakognozji-czesc-i-dzialanie-hamujace-procesy-starzenia-organizmu/, [dostęp:] 22.04.2021 r.
  48. K. A. Carter i in., Recent Advances in Astragalus membranaceus Anti-Diabetic Research: Pharmacological Effects of Its Phytochemical Constituents, „researchgate.net” [online],

Źródła zdjęć

  1. https://pl.freepik.com/darmowe-zdjecie/plaskie-ukladanie-naturalnych-przypraw-leczniczych-i-ziol_11375841.htm
  2. https://pl.freepik.com/darmowe-zdjecie/ujecie-pod-wysokim-katem-unoszacych-sie-wakrotek-z-kroplami-deszczu-w-swietle-slonecznym_16537931.htm 
  3. https://pl.freepik.com/darmowe-zdjecie/szeroki-kat-rozne-przestrzenie-w-pudelku_8852538.htm
Back to top
Witamy

Sklep Feronia zaprasza na zakupy

[ivory-search id="6261" title="Default Search Form"]
Poszukaj czego potrzebujesz
Zobacz nasze Social Media