Co to są adaptogeny wiecie już z naszego poprzedniego wpisu. Dzisiaj pora na konkretne przykłady roślin, które do nich należą.
(Gotu Kola) Wąkrotka azjatycka ziele – Centella asiatica
Surowcem zielarskim jest część nadziemna lub cała roślina. Nazwa centella wywodzi się z łacińskiego słowa centum, które odnosi się do obfitości tej rośliny. Zwyczajowa nazwa wąkroty azjatyckiej to Gotu kola. W języku syngaleskim słowo „kola” oznacza liść, a „gotu”kielichowy kształt. Wąkrota azjatycka zawiera duże ilości saponin. W medycyniechińskiej wąkrotę azjatycką stosuje się w leczeniu depresji, niepokoju oraz jako środek usuwający fizyczne i psychiczne wyczerpanie. W badaniach zaobserwowano wpływ wyciągów z wąkrotki na obniżenie stężenia kortyzolu we krwi, co podobnie jak w przypadku innych adaptogenów tłumaczy się wpływem na oś podwzgórze-przysadka – nadnercza. Wykazano także, że substancje czynne zawarte w tym surowcu wpływają na inne receptory związane z wydzielaniem neurohormonów oraz zauważono działanie neuroprotekcyjne [8,11-14]. Wąkrotka nie powinna być stosowana w podczas stosowania leków obniżających ciśnienie z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (enalapril, captopril), gdyż może nastąpić wzrost stężenia potasu we krwi. Podobnie w przypadku stosowania jej łącznie z glikozydami nasercowymi, gdyż ze względu na obecny w roślinie potas może nastąpić zwiększenie siły działania tych leków. Natomiast w przypadku leków zobojętniających sok żołądkowy może wystąpić zniesienie ich efektu działania. Przeciwwskazaniem do stosowania tego surowca jest ciąża i karmienie piersią, padaczka, choroba Parkinsona oraz choroba wrzodowa żołądka i jelit [16 -18, 21-26].
Tarczyca bajkalska korzeń – Scutellaria baicalensis
W ostatnich dwóch dekadach, do grupy gatunków roślin o właściwościach adaptogennych dołączyła tarczyca bajkalska. Teren występowania tarczycy bajkalskiej obejmuje środkową i wschodnią Azję, zwłaszcza wschodnią Syberię, północne Chiny, Koreę i Japonię. Możemy ją również znaleźć w rejonie Jeziora Bajkał, od którego wywodzi się jej rodzima nazwa. Korzeń tarczycy bajkalskiej (Scutellariae baicalensis radix) jest od ponad 2000 lat z powodzeniem stosowany w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej, gdzie znany jest pod nazwą „Huang-qin”, co oznacza „złote zioło”. Za właściwości adaptogenne tej rośliny odpowiadają zawarte w niej substancje z grupy flawonów, w szczególności bajkaleina, skutelareina czy apigenina. Jednym z elementów działania adaptogennego jest działanie neuroprotekcyjne, udokumentowane w badaniach in vivo. Wykazano, że składniki wyizolowane z korzenia tarczycy ograniczały obszar objęty zawałem, chroniły neurony hipokampa przed śmiercią w procesie apoptozy oraz wspierały utrzymanie integralności bariery krew-mózg w przebiegu niedokrwienia mózgu. Tarczyca bajkalska znana jest także z silnych właściwości przeciwzapalnych, związanych z hamowaniem aktywności różnorodnych czynników rozwoju zapalenia, takich jak cyklooksygenazy czy interleukiny, co przyczynia się do ograniczenia zmian degeneracyjnych w strukturze różnych tkanek i narządów. W ramach aktywności adaptogennej, udokumentowano także korzystny wpływ składników flawonowych tarczycy bajkalskiej w stanach nerwicowych i lękowych. Istnieje możliwość nasilenia działań niepożądanych niektórych leków. Przeciwwskazaniem do jej stosowania są choroby woreczka żółciowego, stanach zapalnych i marskości wątroby oraz cukrzycy typu I [15, 16,17,18]
Cytryniec chiński owoc – Schisandra chinensis
Cytryniec chiński został po raz pierwszy opisany około 200 r.n.e., jako lekarstwo na kaszel i astmę. W złożonym składzie fitochemicznym główne charakterystyczne składniki stanowią lignany. w którym lignany są głównymi charakterystycznymi składnikami. W owocach cytryńca występuje pięć klas różnych lignanów. Działanie adaptogenne owocu cytryńca wynika z właściwości przeciwutleniających, przeciwzapalnych, neuro- i hepatoprotekcyjnych, oraz działania zwiększającego siłę fizyczną przeciwzapalne. Nie bez znaczenia jest znany wpływ na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza. Spożycie ekstraktu roślinnego może poprawić pamięć i koncentrację. Pozytywny wpływ rośliny na poziom cukru we krwi i enzymy wątrobowe wskazuje na to, że może on być pomocny w leczeniu pacjentów z cukrzycą i chorobami wątroby. Preparaty z tym surowcem mogą być przyjmowane przez sportowców w celu poprawy aktywności fizycznej i przystosowania organizmu do stresu. Nie powinien być stosowany z lekami nasennymi i warfaryną, gdyż może zmniejszać efekt działania tych leków. Natomiast może zwiększać efekt działania leków przeciwdepresyjnych, więc z nimi też nie powinno się go łączyć. Przeciwwskazaniami do stosowania cytryńca chińskiego są ciąża i karmienie piersią, a także katar alergiczny i alergie skórne [16-18,19,20].
Różeniec górski – Rhodiola rosea
W dawnych czasach wykorzystywany w Azji w leczeniu grypy i przeziębienia, natomiast w skandynawskiej części Europy w celu zwiększenia wytrzymałości fizycznej. W składzie fitochemicznym tej rośliny możemy znaleźć połączenia związków takich jak: pochodne fenyloetanolu, flawonoidy, kwasy fenolowe oraz mono- i triterpeny. Adaptogenne działanie różeńca górskiego wiąże się z aktywacją kory mózgowej poprzez zwiększenie poziomu norepinefryny i serotoniny. Ponadto jego wpływ na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza, powoduje regulację poziomu kortyzolu we krwi. Może być stosowany nie tylko w walce ze zmęczeniem, ale także może być włączony do diety osób z chorobami serca, ze względu na korzystny wpływ na tętno i skurcze mięśni. Hepatoprotekcyjne działanie różeńca umożliwia jego zastosowanie w chorobach wątroby. Poprawa siły fizycznej podczas ćwiczeń i regeneracja po treningu powoduje, że jest również stosowany przez sportowców jako uzupełnienie diety. Ponadto zalecany jest także w przypadku zaburzeń snu i stanach lękowych. Różeniec górski wchodzi w interakcje z lekami takimi jak: lewodopa, leki przeciwdepresyjne i przeciwdrgawkowe powodując nasilenie działań nieporządnych tych leków. Przeciwwskazaniami do stosowania tego adaptogenu roślinnego są: ciąża i karmienie piersią, padaczka, choroba Parkinsona oraz ciężkie stany depresyjne [16-18,38-42].
Eleuterokok kolczasty, żeń-szeń syberyjski – Eleutherococcus senticosus
Żeń-szeń syberyjski został po raz pierwszy opisany w XIX wieku. Skład fitochemiczny obejmuje syringinę, sezaminę; saponiny, kumaryny, terpenoidy, flawonoidy, kwasy organiczne i witaminy B1, B2, C oraz E. Działanie ekstraktów z korzenia tej rośliny obejmuje wzmacnianie układu odpornościowego, wpływ na adaptację do czynników zewnętrznych, poprawiają kondycję psychiczną i fizyczną oraz funkcje pamięci, działanie hipoglikemizujące i przeciwzapalne. Tutaj też działanie jest prawdopodobnie ściśle związane z wpływem na oś podwzgórze – przysadka – nadnercza. Wyciągi z rośliny można stosować zarówno przy izolowanym zmęczeniu, ale także w przypadku zaburzeń snu oraz u pacjentów z hiperlipidemią, ponieważ ma korzystny wpływ na profil lipidowy. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania żeń – szenia syberyjskiego łącznie z lekami stosowanymi w cukrzycy oraz lekami przeciwzakrzepowymi, gdyż surowiec ten może nasilać ich działanie. Podobnie może nasilać efekt działania leków uspokajających i psychotropowych. Przeciwwskazaniami do stosowania są: przewlekła bezsenność, choroba Parkinsona, ciąża i karmienie piersią, cukrzyca typu I oraz ciężkie stany depresyjne [16-18, 43,44].
Bibliografia
Źródła zdjęć