BLOG

BlogCo to są właściwie te adaptogeny?

Co to są właściwie te adaptogeny?

Źródło: Freepik

Adaptogeny są powszechnie uznawane za substancje wspomagające zdolność organizmu do adaptacji w obliczu zmieniających się, niekorzystnych warunków zewnętrznych, jednocześnie chroniąc przed ich szkodliwymi skutkami.

Nic dziwnego, że w dzisiejszym zabieganym świecie, w którym praca pod presją czasu oraz wielozadaniowość są normą, poszukiwanie naturalnych rozwiązań poprawiających kondycję fizyczną i psychiczną stało się priorytetem dla wielu osób. 

Oprócz tego najważniejszego oddziaływania na gospodarkę neurohormonalną organizmu właściwości adaptogenne obejmują także:

  • Działanie antyoksydacyjne
  • Działanie hepatoprotekcyjne
  • Działanie hipoglikemeiczne
  • Wzmacnianie układu odpornościowego
  • Pozytywny wpływ na procesy zapamiętywania i koncentracji
  • Wzrost witalności
  • Redukcję niepokoju i nerwowości oraz polepszenie nastroju i samopoczucia
  • Zwiększenie siły mięśniowej
  • Przyspieszenie procesów rekonwalescencji
  • Poprawę jakości snu

A także co ważne:

  • wykazywanie działania nieswoistego, zwiększającego odporność na szkodliwe dla organizmu bodźce fizyczne (wysoka i niska temperatura, brak tlenu, hałas, wibracje), chemiczne (alkohol, trucizny, zanieczyszczone środowisko) i biologiczne (bakterie, wirusy, grzyby);
  • wywieranie wpływu normalizującego procesy fizjologiczne organizmu, głównie poprzez oddziaływanie na system neuro-endokrynny;
  • wywieranie tylko takiego wpływu na procesy fizjologiczne organizmu, jaki jest pożądany, bez wpływu na prawidłowe funkcjonowanie organizmu [3,6].

Ważne jest to, że adaptogeny działają normalizująco, a nie stymulująco. Oznacza to, ich stosowanie prowadzi do  utrzymania wydolności fizycznej i psychicznej organizmu na prawidłowym poziomie, bez względu na działające na niego stresory [1,2]. Warto pamiętać, że nawet najsilniejsze z nich nie są środkami pobudzającymi, które w krótkim czasie prowadzą do wzrostu odczuwanej energii. Środki stymulujące, takie jak np. kofeina, szczególnie jeśli stosowane są przez dłuższy okres czasu, działają stresogennie. Organizm może potrzebować stopniowo coraz większej ich dawki, aby uzyskać podobny efekt działania. Natomiast bohaterowie tego wpisu działają w inny sposób. Zwiększają tolerancję organizmu na stres, dzięki czemu lepiej, efektywniej i szybciej radzi on sobie z czynnikami stresogennymi. Warto wiedzieć, że adaptogeny nie spowodują wzrostu aktywności ani wydolności organizmu ponad jego optymalny poziom. Ich główną rolą jest przywracanie równowagi i osiągnięcie optymalnego stanu funkcjonowania. [3,4,5,6].

Źródło: Freepik

Zespół ogólnej adaptacji, podzielić można na trzy fazy:

Faza pierwsza – „Alarm” – organizm reaguje silnie na pojawienie się obcego czynnika.

Faza druga – „Opór” lub „adaptacja” – reakcje organizmu pozornie wracają do normy. Jednak jego zasoby zostały naruszone i organizm może nie być zdolny do skutecznego radzenia sobie z nowym stresorem. Jeśli w tym stadium nie zostanie przywrócona homeostaza oraz nie nastąpi równowaga dynamiczna, wówczas rozwijają się tzw. choroby adaptacyjne.

Faza trzecia – „Wyczerpanie” – następuje podczas przedłużającego się ataku stresora na nasz organizm. Opór powstający podczas drugiej fazy słabnie. Rośnie aktywność gruczołów dokrewnych. Zwiększony poziom kortyzolu wpływa na układy: odpornościowy, trawienny, krążenia i inne. Organizm nie jest już w stanie dłużej opierać się stresorowi i zaczynają się procesy chorobowe.

Wobec długotrwałego działania stresorów nasz organizm potrzebuje mechanizmów adaptacyjnych, które realizowane są poprzez zmiany morfologiczne, biochemiczne i fizjologiczne. Mogą one występować na wszelkich poziomach organizacji czynnościowej organizmu, zarówno na poziomie komórkowym, jak i na poziomie regulacji narządowej. Reakcje przystosowawcze naszego organizmu działają według stałego modelu, niezależnie od rodzaju stresora [7,8].

 

Spożywanie adaptogenów wspiera zarówno sprawność umysłową, jak i fizyczną. Zgodnie z ich nazwą, pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem, jednocześnie wspomagając normalizację funkcji metabolicznych. 

Adaptogeny zwiększają wydolność organizmu a także odporność na różnego rodzaju stresory. Wśród nich są zarówno czynniki takie jak zwiększone obciążenie psychiczne, emocjonalne i fizyczne, jak również bakterie, wirusy i inne patogeny, a także hałas, zbyt niska/wysoka temperatura czy nawet zanieczyszczenia. Mówiąc krótko, te rośliny zwiększają ogólną zdolność organizmu do przystosowywania się oraz odporność na przeciążenia. [8, 14,15,16,9,10].

Wyróżniamy dwie grupy adaptogenów: roślinne oraz syntetyczne. W tym artykule skupimy się na pierwszej z nich.i były one od wieków wykorzystywane przez człowieka. Warto jednak zauważyć, że samo pojęcie „adaptogen” jest stosunkowo nowe – zostało wprowadzone dopiero w XX wieku, aby określić substancje wspierające niespecyficzną odporność organizmu..

  • Brak działania toksycznego – surowce pochodzące z rośliny nie mogą powodować negatywnych działań niepożądanych dla zdrowia psychicznego i fizycznego a także nie powinny działać uzależniająco
  • Zapewnia odpowiedź holistyczną (czyli całego organizmu a nie tylko wpływ na konkretny organ lub układ) organizmu na sytuację stresową bez pozbawiania rezerw energii. Wspomnę tutaj jeszcze raz, jak ważne jest aby odróżnić substancje adaptogenne od tych posiadających pozorne właściwości adaptogenne. Takie pozorne tylko właściwości ma np. kofeina, która pomaga zwiększać adaptację na stres jednakże stosowane przez dłuższy czas prowadzą do wyczerpania rezerw energii
    w organizmie. 
  • Działanie adaptogenów opiera się na przywracaniu organizmu do naturalnej równowagi [7]

Działanie adaptogenów roślinnych związane jest z występowaniem w nich wielu związków biologicznie czynnych o właściwościach adaptogennych takich jak: saponiny triterpenoidowe, fitosterole i ekdyzon, lignany, alkaloidy, flawonoidy czy witaminy itp. Działanie tych związków obserwuje się w przypadku całego kompleksu substancji zawartych w danym surowcu roślinnym, które oddziałują również względem siebie i sumaryczne działanie wszystkich przynosi efekt prowadzący do wzmocnienia organizmu poprze przywrócenie stanu równowagi. Aktywność tych związków na organizm człowieka obejmuje zarówno oddziaływanie na poziomie komórkowym jak i oddziaływanie na konkretny organy. Największą rolę z punktu widzenia odpowiedzi na stres odgrywa rdzeń nadnerczy który jest zarówno „fabryką” jak i „magazynem” neurohormonów, które pomagają zmierzyć się organizmowi z szeroko pojętym stresem. Tutaj właśnie rośliny adaptogenne oddziałując na oś podwzgórze-przysadka- nadnercza pomagają przystosować się i odpowiedzieć organizmowi na przeciążenia związane z czynnikami stresowymi. Oś podwzgórze – przysadka – nadnercza spełnia kluczową rolę w odpowiedzi na czynnik stresowy oraz adaptacji do niego przez organizm. Jest to układ neurohormonalny aktywowany pod wpływem takich czynników jak właśnie wspomniany stres czy zagrożenie. Nie bez powodu neurohormony wytwarzane przez podwzgórze stymulują końcowo nadnercza do produkcji glikokortykosteroidu jakim jest kortyzol nazywany nie bez powodu „hormonem walki” lub „hormonem stresu”. Jednakże nieprawidłowa praca tego układu związana z zaburzonym sprzężeniem pomiędzy wydzielaniem glikokortykosteroidów a neurohormonów w mózgu może mieć wiele negatywnych skutków dla organizmu. 

Adaptogeny są:

  • dla osób, które są narażone na działanie różnego rodzaju czynniki stresowe 
  • dla osób, które mają problem z koncentracją i zapamiętywaniem lub chcą poprawić swoją koncentrację 
  • dla osób odczuwających zmęczenie i mających problem z jakością snu dla osób w okresie rekonwalescencji
  • dla osób o obniżonym samopoczuciu
  • dla osób, które są na diecie redukcyjnej
  • dla osób aktywnych fizycznie i sportowców
  • dla wszystkich, którzy chcą wspomóc naturalne siły i równowagę organizmu

W kolejnym wpisie opowiemy Wam o przykładowych roślinach które należą do opisanej wcześniej grupy.

Bibliografia

  1. Panossian A., Bjørn Knudsen A.: Revisiting Adaptogens: A Current Review of Their Clinical Applications and Safety. Journal of Ethnopharmacology. 2021; 280, 114285.
  2. Panossian, A., & Sevastyanova, I. (red.): Sustaining Homeostasis with Adaptogens: Integrating Nutrition, Herbal Medicine, and Physiology. CRC Press; 2018.
  3. Wallace C. E. Adaptogenic herbs: Nature´s solution to stress. http://www.chiro.org/nutrition/FULL/Adaptogenic_Herbs.html.
  4. Baj T. Zioła w homeostazie organizmu. Magazyn Aptekarski 2008, 9:8-11. 
  5. Lamer-Zarawska E. Rośliny adaptogenne i regulatory układu odpornościowego. Wiad Ziel 1994.
  6.  Lutomski J. Wpływ środków ziołowych na witalność organizmu. Post Fitoter 2001; 1-2,8:6-13.
  7. Mrozowski T. Rośliny adaptogenne. Stres jako czynnik chorobotwórczy. Mag Apt 2007; 7: 58-60
  8. Wolski T. Biostymulujące i adaptogenne właściwości niektórych surowców oraz leków roślinnych. Mag Wet 1999; 8:142-6.
  9. Panossian A, Wagner H. Stimulating effect of adaptogens: an overview with particular reference to their efficacy following single dose administration. Phytother Res. 2005 Oct;19(10):819-38. doi: 10.1002/ptr.1751. PMID: 16261511.
  10. Todorova V, Ivanov K, Delattre C, Nalbantova V, Karcheva-Bahchevanska D, Ivanova S. Plant Adaptogens-History and Future Perspectives. Nutrients. 2021 Aug 20;13(8):2861. doi: 10.3390/nu13082861. PMID: 34445021; PMCID: PMC8398443.
  11. Sakina MR, Dandiya PC. A psychoneuropharmacological profile of Centella asiatica extract. Fitoterapia 1990; 61:291-6.
  12. Veerendra Kumar MH, Gupta YK. Effect of Centella asiatica on cognition and oxidative stress in an intracere broventricular streptozotocin model of Alzheimer’s disease in rats: Clin Exper Pharmacol Physiol 2003; 30(5-6):336-42
  13. Rao SB, Chetana M, Uma Devi P. Centella asiatica treatment during postnatal period enhances learning and memory in mice. Physiol Behav 2005; 86(4):449-57.
  14. Kędzia B, Bobkiewicz-Kozłowska T, Furmanowa M i wsp. Badania nad właściwościami biologicznymi wyciągów z ziela Centella asiatica (L.) Urban. Herba Pol 2007; 53:34-44.
  15. Hryć, Benita & Zgorka, Grazyna. (2018). Tarczyce – roślinne adaptogeny z różnych kontynentów. Kosmos. 67. 625-633.

Źródła zdjęć

  1. https://pl.freepik.com/darmowe-zdjecie/widok-z-tylu-kobieta-robi-rece-w-ksztalcie-serca-na-zachodzie-slonca_38108996.htm#fromView=search&page=1&position=34&uuid=aea392a1-1586-436e-8c4e-34952f280d94
  2.  https://pl.freepik.com/darmowe-zdjecie/ziololecznictwo-z-asortymentem-roslin-pod-wysokim-katem_24239285.htm#fromView=search&page=1&position=0&uuid=277cb23d-08d4-467b-8736-18e67fb7dd95
Back to top
Witamy

Sklep Feronia zaprasza na zakupy

[ivory-search id="6261" title="Default Search Form"]
Poszukaj czego potrzebujesz
Zobacz nasze Social Media